Zibibbo

Trong nhóm vang trắng của Hải Gia Cát, có một chai mà khách mở nút ra là hỏi ngay “có phải vang ngọt không?”. Mùi hoa cam, mơ và vỏ cam bốc lên rất mạnh, nhưng uống vào lại tươi và gọn. Đó là Donnafugata Lighea, làm từ giống nho mang cái tên lạ tai Zibibbo.

Danh mục Zibibbo của cửa hàng có đúng chai này, giá 940.000đ. Tôi kể về giống nho Zibibbo, hòn đảo núi lửa Pantelleria gắn với nó, cách trồng nho được UNESCO ghi danh, sự khác nhau giữa vang khô và vang passito, rồi tới chai Lighea và món ăn hợp.

Zibibbo là tên gọi ở Sicilia của Muscat of Alexandria, giống nho cổ thuộc họ Muscat, nổi tiếng nhất trên đảo núi lửa Pantelleria, nơi cách trồng nho bụi alberello được UNESCO công nhận năm 2014. Tại Hải Gia Cát hiện có chai Donnafugata Lighea, 100% Zibibbo, cồn 12,5%, giá 940.000đ.

Zibibbo là giống nho gì?

Zibibbo là tên dùng ở Sicilia và Calabria cho Muscat of Alexandria, một giống nho rất cổ, có lẽ xuất xứ từ Bắc Phi; tên gọi gắn với người Ai Cập cổ đại vốn dùng nó làm rượu. Giống nho được xem là một trong những cây nho lâu đời nhất còn tồn tại mà không bị biến đổi di truyền (Wikipedia, Muscat of Alexandria). Nhiều tài liệu cho rằng chữ Zibibbo bắt nguồn từ zabib, nghĩa là nho khô trong tiếng Ả Rập.

Muscat of Alexandria là một thành viên của họ Muscat, họ nho hơn 200 giống mà tôi đã giới thiệu ở bài Moscato. Điểm khác là giống này có quả to, hạt rõ, vừa làm rượu vừa làm nho ăn và nho khô, nên được trồng rộng ở các nước nóng bên bờ Địa Trung Hải và Nam bán cầu.

Muscat of Alexandria có những tên gọi nào?

Cùng một giống nho nhưng mỗi nơi gọi một tên, và kiểu rượu làm ra cũng khác nhau. Khi đọc nhãn, gặp một trong các tên trong bảng là biết bạn đang cầm một chai Muscat of Alexandria. Riêng chữ Moscatel ở Tây Ban Nha có thể chỉ cả giống Muscat hạt nhỏ, nên cần xem thêm tên giống ghi trên nhãn.

Sau Thế chiến thứ hai, khi vang ngọt đơn giản được ưa chuộng, Muscat of Alexandria rất được trồng; phần lớn sản lượng từng đi vào rượu mạnh, vang cường hóa, sau thập niên 1960 mới chuyển dần sang vang tĩnh và vang nổ. Ở Bolivia, giống nho này còn dùng để chưng cất rượu mạnh singani từ ít nhất thế kỷ 18.

Đảo Pantelleria có gì đặc biệt với Zibibbo?

Pantelleria là đảo núi lửa ở eo biển Sicilia, thuộc tỉnh Trapani, cách Tunisia khoảng 70 km. Toàn đảo nằm trong vùng DOC Pantelleria, được phê duyệt ngày 11/8/1971; hầu hết các loại vang ở đây chỉ được làm từ Zibibbo, và việc phơi nho, làm rượu đều phải diễn ra ngay trên đảo (Wine With Seth, Passito di Pantelleria DOC).

Cuối tháng 11 năm 2014, UNESCO đưa kỹ thuật trồng nho bụi thấp “vite ad alberello” của Pantelleria vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể. Người trồng đào một hố lõm gọi là conca, đặt gốc nho ở giữa, cắt tỉa cây thật thấp sát mặt đất trên những bậc thang đá. Theo ước tính của nhà Donnafugata, toàn đảo có khoảng 500 ha nho với chừng 30 hộ trồng, riêng Donnafugata canh tác 68 ha (Decanter, Vine growing on remote Italian island gets UNESCO heritage status, 2014).

Donnafugata là nhà làm rượu Sicilia do vợ chồng Giacomo và Gabriella Rallo lập đầu thập niên 1980. Tên hãng lấy từ tiểu thuyết Il Gattopardo (Con báo) của Giuseppe Tomasi di Lampedusa, nơi Donnafugata là điền trang của hoàng thân Salina. Với chai Lighea, nho được hái từ những khu vườn mát hơn trên đảo Pantelleria; biên độ nhiệt ngày đêm lớn giúp hương thơm của Zibibbo thêm đậm (Avvinare, Donnafugata Lighea, 2014).

Vang Zibibbo khô khác vang passito thế nào?

Từ cùng một giống nho trên cùng hòn đảo, người Pantelleria làm ra hai kiểu rượu gần như đối lập. Vang tĩnh như Lighea giữ hương tươi, nhẹ cồn; còn Passito di Pantelleria làm từ nho phơi nắng đến héo, cô đặc thành vang ngọt đậm, uống từng ngụm nhỏ sau bữa ăn.

Chai passito nổi tiếng nhất của Donnafugata là Ben Ryé, 100% Zibibbo, cồn 14,5%, lấy nho từ 11 khu vườn quanh đảo. Hiện Hải Gia Cát chưa bán dòng passito; chai đang có là Lighea, bản vang tĩnh dễ dùng hơn cho bữa ăn.

Zibibbo giá bao nhiêu tại Hải Gia Cát?

Danh mục Zibibbo tại Hải Gia Cát hiện có Donnafugata Lighea, 100% Zibibbo, cồn 12,5%, giá 940.000đ, khoảng 188.000đ mỗi ly 150 ml. Để bạn dễ đặt chai này vào bối cảnh, tôi xếp nó cạnh các chai vang trắng thơm hương hoa khác đang bán.

Lighea đắt hơn cả vì đến từ vùng trồng khó: đất núi lửa, gió biển, cây bụi thấp chăm tay trên bậc thang đá. Nếu muốn mùi Muscat với ngân sách thấp hơn, Mezzacorona Moscato Giallo là lựa chọn gần nhất, có thêm chút ngọt nhẹ. Bức tranh đầy đủ về vang trắng nước Ý, từ Pinot Grigio tới các giống bản địa, nằm ở bài vang trắng Ý.

Vang Zibibbo ăn với món gì?

Vang Zibibbo kiểu tĩnh thơm mạnh nhưng nhẹ người, hợp món có hải sản, rau thơm và vị cam chanh. Hương hoa cam của rượu đặc biệt ăn ý với các món có vỏ cam, sả, lá chanh trong bếp Việt.

Rót Lighea ở 8 đến 10°C, dùng ly vang trắng miệng hơi rộng để mùi hoa lan tỏa. Rượu không cần decant; chai đã mở đậy nút, để tủ lạnh và uống trong 2 đến 3 ngày.

Mua vang Zibibbo ở Đà Nẵng ở đâu?

Donnafugata Lighea có bán tại Hải Gia Cát, số 144 Hồ Xuân Hương, Đà Nẵng. Chai có tem nhập khẩu, nhãn phụ tiếng Việt ghi rõ nhà nhập khẩu và độ cồn. Với câu chuyện về hòn đảo núi lửa và cách trồng nho được UNESCO ghi danh, Lighea là chai vang trắng hợp làm quà cho người sành rượu; gọi 0905 80 90 11 để kiểm tra niên vụ và chọn hộp quà.

Lighea thơm và mềm nên dễ uống, nhưng vẫn là đồ uống có cồn 12,5%. Tổ chức Y tế Thế giới cho rằng không có mức tiêu thụ rượu nào được xem là an toàn, ít hơn luôn tốt hơn cho sức khỏe (WHO, 04/01/2023). Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 cấm bán và cung cấp rượu cho người dưới 18 tuổi, cấm lái xe khi có nồng độ cồn.

• Zibibbo là tên ở Sicilia của Muscat of Alexandria, giống nho cổ thuộc họ Muscat, có lẽ gốc Bắc Phi.
• Cùng giống nho còn mang tên Moscatel de Alejandría ở Tây Ban Nha, Hanepoot ở Nam Phi.
• Đảo Pantelleria trồng Zibibbo theo kiểu bụi thấp alberello, được UNESCO ghi danh cuối năm 2014.
• Hải Gia Cát có Donnafugata Lighea, 100% Zibibbo, 12,5%, giá 940.000đ, hợp hải sản và món có hương cam chanh.

Câu hỏi thường gặp