Gamay

Mỗi năm cứ gần cuối tháng 11, tôi lại nhận vài cuộc gọi hỏi cùng một câu: Hải Gia Cát có Beaujolais Nouveau chưa. Ít khách biết rằng thứ rượu đầu mùa ấy làm từ một giống nho tên Gamay, và giống nho này từng bị một vị công tước xứ Burgundy ra lệnh nhổ bỏ cách đây hơn sáu trăm năm.

Danh mục Gamay của cửa hàng hiện có Georges Duboeuf Beaujolais Nouveau giá 620.000đ. Tôi kể về giống nho trước, rồi tới ba bậc vang của vùng Beaujolais, cách làm Nouveau, và những điều cần hỏi kỹ trước khi mua một chai vang vốn sinh ra để uống trẻ.

Gamay là giống nho đỏ vỏ mỏng của vùng Beaujolais, Pháp, cho vang thân nhẹ, gần như không chát, độ chua khá cao, nên uống mát ở 12 đến 15°C. Tại Hải Gia Cát, danh mục Gamay hiện có Georges Duboeuf Beaujolais Nouveau, 100% Gamay, cồn 12,5%, giá 620.000đ, tương đương khoảng 124.000đ mỗi ly.

Gamay là giống nho gì, vị ra sao?

Gamay, tên đầy đủ Gamay Noir à Jus Blanc (nho đen nước trắng), là giống nho đỏ được trồng chủ yếu ở Pháp và là giống chính của vùng Beaujolais. Vang Gamay khô, thân từ nhẹ tới vừa, gần như không có tannin, độ chua khá cao, hương lựu, mâm xôi đen, hoa violet, mẫu đơn và thoảng mùi đất ẩm (Wine Folly, hồ sơ Gamay).

Về huyết thống, Gamay là anh em cùng bố mẹ với Chardonnay, đều sinh ra từ cặp lai giữa Pinot và Gouais Blanc (nghiên cứu ADN công bố trên tạp chí Science, 1999). Vì vậy vang Gamay hay được đặt cạnh Pinot Noir: cùng màu nhạt, cùng thân nhẹ, nhưng Gamay giản dị và tươi hơn, còn người anh em kia phức tạp và chịu được ủ lâu hơn.

Vì sao Gamay từng bị cấm trồng ở Burgundy?

Gamay được cho là xuất hiện lần đầu tại ngôi làng cùng tên ở phía nam thành Beaune vào thập niên 1360. Giống nho mới chín sớm hơn Pinot Noir chừng hai tuần và dễ trồng hơn hẳn, nên giúp dân làng gượng dậy sau đại dịch Cái Chết Đen (Wikipedia, Gamay). Chính sự dễ dãi ấy lại khiến giới quý tộc khó chịu.

Tháng 7 năm 1395, Công tước Philip Táo Bạo của Burgundy ra sắc lệnh cấm giống nho mà ông gọi là “Gaamez bất trung”, chê nó có vị gắt “rất lớn và khủng khiếp”. Sáu mươi năm sau, Công tước Philip Tốt Bụng ban thêm một lệnh cấm nữa với lý do các công tước Burgundy phải là chủ của những loại vang ngon nhất thế giới Cơ Đốc. Bị đẩy khỏi vùng đất tốt của Burgundy, Gamay lùi về phương nam và tìm được đất hợp ở Beaujolais.

Đất quyết định rất nhiều với giống nho này. Gamay bén rễ kém trên đất kiềm, cây thiếu nước và nho chua gắt; trên đất chua thì vị chua dịu lại. Đất đá vôi ở nam Beaujolais cho nho chua tới mức gần như chỉ hợp làm vang uống sớm, còn các làng phía bắc cho rượu đầy đặn hơn.

Vang Beaujolais chia mấy bậc?

Vang đỏ Beaujolais chia làm ba bậc theo vùng trồng, tất cả đều làm từ Gamay. Thấp nhất là Beaujolais, kế đó là Beaujolais-Villages đến từ khoảng 30 làng phía bắc, và cao nhất là mười làng cru được ghi thẳng tên làng trên nhãn. Dòng Nouveau chỉ được làm ở hai bậc đầu; mười làng cru không được phép ghi chữ Nouveau (Wikipedia, Beaujolais nouveau).

Chai tại Hải Gia Cát thuộc bậc đầu tiên, bản Nouveau. Nếu bạn từng uống Nouveau rồi cho rằng Gamay chỉ có vậy thì hơi oan cho giống nho: các làng như Morgon hay Moulin-à-Vent làm ra thứ rượu khác xa về độ sâu. Bức tranh chung của vang đỏ nước này, từ Bordeaux tới thung lũng Rhône, tôi viết ở Vang đỏ Pháp.

Beaujolais Nouveau được làm thế nào?

Nouveau là vang đầu mùa: nho hái xong, rượu được đóng chai chỉ sau 6 đến 8 tuần. Bí quyết nằm ở kiểu lên men ngâm carbonic: nho nguyên trái, không nghiền, được cho vào bồn kín nạp đầy khí CO2, và quá trình lên men diễn ra ngay bên trong từng trái nho. Cách làm này cho rượu tươi, thơm trái cây và rất ít tannin.

Georges Duboeuf là cái tên gắn chặt nhất với dòng rượu này. Nhãn chai của nhà Duboeuf đổi thiết kế mỗi năm; từ 2017 hãng tổ chức cuộc thi vẽ nhãn, tới 2020 đã nhận hơn 1.000 bài dự thi. Vì đi từ vườn nho ra chai quá nhanh, Nouveau không có thời gian ủ để tạo chiều sâu, và cũng không được làm ra để cất giữ: rượu nên uống trong vài tháng đầu, không tốt lên theo tuổi.

Gamay giá bao nhiêu tại Hải Gia Cát?

Danh mục Gamay tại Hải Gia Cát hiện có Georges Duboeuf Beaujolais Nouveau, giá 620.000đ cho 750 ml, khoảng 124.000đ mỗi ly 150 ml. Trang sản phẩm đang niêm yết niên vụ 2024, ghi 100% Gamay, cồn 12,5%, lên men ngâm carbonic.

Vì danh mục Gamay còn mỏng, tôi đặt chai này cạnh các chai Pinot Noir của cửa hàng, nhóm vang đỏ thân nhẹ gần phong cách nhất, để bạn dễ so giá.

Bốn chai nằm gọn trong khoảng 590.000đ đến 670.000đ, chênh nhau chưa tới 100.000đ. Chọn chai nào vì thế nên dựa vào khẩu vị: muốn rượu tươi, vui, gần như không chát thì lấy Gamay; muốn thêm chút chiều sâu và hương đất thì nghiêng về ba chai còn lại.

Gamay ăn với món gì, uống lạnh cỡ nào?

Gamay là một trong số ít vang đỏ đi được với rất nhiều kiểu món, kể cả những món thường bị coi là khó ghép với vang đỏ như cá hồi sốt chua ngọt (Wine Folly, Gamay food pairing). Thân nhẹ và ít chát giúp rượu không lấn món, còn độ chua cao làm sạch vị béo sau mỗi miếng.

Về nhiệt độ, Gamay cần mát hơn phần lớn vang đỏ: 12 đến 15°C, riêng Nouveau có thể xuống 13°C. Ở Đà Nẵng, để chai trong ngăn mát chừng 45 phút trước khi mở là vừa. Món nên tránh là bò bít tết nhiều mỡ hay thịt hầm đậm, vì rượu quá nhẹ sẽ bị món đè mất.

Mua Beaujolais Nouveau ở Đà Nẵng cần hỏi gì?

Georges Duboeuf Beaujolais Nouveau có bán tại Hải Gia Cát, số 144 Hồ Xuân Hương, Đà Nẵng, giá niêm yết 620.000đ. Với riêng dòng rượu này, điều đầu tiên nên hỏi là niên vụ đang có trên kệ. Nouveau ngon nhất khi còn trẻ; chai càng xa ngày phát hành thì hương trái cây tươi càng nhạt, dù rượu vẫn uống được bình thường.

• Hỏi niên vụ. Trang sản phẩm đang ghi 2024. Gọi 0905 80 90 11 để biết chai hiện có thuộc năm nào trước khi ghé.
• Hỏi lịch hàng mới. Đợt Nouveau 2026 phát hành toàn cầu ngày 19/11/2026; khách muốn uống đúng mùa nên hỏi trước cửa hàng có nhập về hay không.
• Xem tem và nhãn phụ. Chai nhập chính ngạch có tem nhập khẩu và nhãn phụ tiếng Việt ghi nhà nhập khẩu, dung tích, độ cồn.
• Mua về uống sớm. Đừng cất Nouveau chờ dịp; mở trong vài tuần sau khi mua và nhớ làm mát trước.

Vang Gamay nhẹ và dễ uống nên rất dễ uống quá tay. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, với rượu bia không tồn tại lượng uống nào được coi là an toàn cho sức khỏe (WHO, 04/01/2023). Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 nghiêm cấm người dưới 18 tuổi uống rượu bia và cấm điều khiển xe khi trong người có nồng độ cồn.

• Gamay là giống nho đỏ của Beaujolais: thân nhẹ, gần như không chát, chua tươi, uống mát 12 đến 15°C.
• Beaujolais có ba bậc; Nouveau chỉ làm ở hai bậc dưới, mười làng cru cho rượu sâu hơn.
• Nouveau phát hành thứ Năm tuần thứ ba của tháng 11 và nên uống trong vài tháng đầu.
• Hải Gia Cát có Georges Duboeuf Beaujolais Nouveau giá 620.000đ; hãy hỏi niên vụ trước khi mua.

Câu hỏi thường gặp