Monastrell

Có một giống nho mà khách ở Hải Gia Cát gặp tới ba lần trên kệ, dưới ba cái tên khác nhau, mà hiếm ai để ý. Trên chai Tây Ban Nha nó là Monastrell, trong sách về vang Pháp nó là Mourvèdre, còn trên nhãn sau một chai Penfolds của Úc nó hiện ra với tên Mataro.

Danh mục Monastrell của cửa hàng có một chai đứng tên riêng giống nho, Bodega Castaño Monastrell vùng Yecla giá 320.000đ, cũng là một trong những chai vang đỏ được khách chấm điểm cao nhất của tôi. Tôi kể về giống nho, vùng Yecla, ba cái tên, rồi tới cả những chai khác trong cửa hàng có giống nho này bên trong.

Monastrell là giống nho đỏ vỏ dày, chín muộn của miền Đông Nam Tây Ban Nha, ở Pháp gọi là Mourvèdre, ở Úc gọi là Mataro. Tại Hải Gia Cát, danh mục Monastrell hiện có Bodega Castaño Monastrell vùng Yecla, cồn 14%, giá 320.000đ, được 20 khách chấm trung bình 4,9 trên 5 sao.

Monastrell là giống nho gì, vị ra sao?

Monastrell là giống nho đỏ có chùm chặt, vỏ dày, nảy chồi và chín muộn, cần khí hậu rất nóng mới chín đủ. Người trồng hay nói nó thích “mặt phơi nắng gắt, chân ngâm trong nước” (Wikipedia, Mourvèdre). Năm 2015, Tây Ban Nha có 43.049 ha Monastrell, đứng thứ tư trong các giống nho đỏ của nước này, dù diện tích từng vượt 100.000 ha vào năm 1996.

Nét riêng dễ nhận ra nhất là vị “thịt” và mùi đất. Jancis Robinson tả vang Mourvèdre có hương thịt rừng, mùi đất đi cùng quả đỏ mềm; Oz Clarke thì nhận xét chai còn quá trẻ đôi khi có mùi chuồng trại, để thêm thời gian sẽ dịu đi. Những chai Monastrell phổ thông của Tây Ban Nha như Castaño được làm theo hướng trái cây chín, nên nét hoang dã ấy chỉ thoảng qua chứ không lấn át.

Vụ hái là lúc khó nhất. Khi nho vừa chín tới, độ chua tụt rất nhanh; hái chậm vài ngày là rượu có vị mận khô. Giống nho này cũng dễ nhiễm nấm phấn trắng và sương mai, nên chỉ cho kết quả tốt ở vùng khô nóng như cao nguyên Đông Nam Tây Ban Nha.

Monastrell, Mourvèdre, Mataro khác nhau chỗ nào?

Ba cái tên chỉ là một giống nho, khác nhau theo nước trồng. Phần lớn giới nghiên cứu tin giống nho có gốc Tây Ban Nha, được người Phoenicia đưa tới vùng Valencia khoảng năm 500 trước Công nguyên. Ngoài ba tên chính, giống nho này còn 95 tên gọi khác trên khắp thế giới.

Lịch sử ở Pháp khá long đong. Cuối thế kỷ 19, dịch rệp rễ phylloxera tàn phá vườn nho châu Âu, và Mourvèdre lại ghép kém lên gốc nho Mỹ, nên nhiều vườn bị trồng thay bằng giống khác. Năm 1968 Pháp chỉ còn chưa tới 900 ha, phải tới năm 2000 mới hồi lại hơn 7.600 ha. Ở Bandol, vang đỏ phải có tối thiểu 50% Mourvèdre, mức cao nhất trong các vùng vang Pháp dùng giống nho này.

Vùng Yecla có gì đặc biệt với Monastrell?

Yecla là vùng DO ở tỉnh Murcia, Đông Nam Tây Ban Nha, được công nhận năm 1975 và từ lâu được coi là quê nhà của Monastrell. Vườn nho nằm ở độ cao 400 đến 800 m, khí hậu Địa Trung Hải pha lục địa: hè nóng tới 39°C, đông có thể xuống âm 10°C, mưa chỉ khoảng 400 mm một năm (Wikipedia, Yecla DO).

Vùng có 4.830 ha nho, đất đá vôi, lớp mặt pha cát, thoát nước tốt và nghèo hữu cơ, đúng kiểu đất buộc rễ nho đâm sâu tìm nước. Một con số đáng chú ý: 92% lượng vang Yecla bán ra nước ngoài, tỷ lệ xuất khẩu cao nhất trong các vùng DO của Tây Ban Nha. Vùng còn ít tiếng tăm trong nước nhưng sống bằng thị trường quốc tế, nên giá chai thường rất cạnh tranh.

Bodegas Castaño, nhà làm ra chai đang bán tại Hải Gia Cát, là cái tên lớn của vùng: gần 600 ha vườn trải trên cả hai khu Campo Arriba và Campo Abajo, khu Campo Arriba nằm ở 700 đến 800 m với đất khoảng 70% đá vôi. Castaño cũng là nhà đầu tiên ở Yecla chuyển từ bán vang thùng sang đóng chai mang thương hiệu riêng (Murcia Today, Yecla wine route: Bodegas Castaño).

Monastrell giá bao nhiêu tại Hải Gia Cát?

Danh mục Monastrell tại Hải Gia Cát hiện có Bodega Castaño Monastrell, giá 320.000đ cho 750 ml, khoảng 64.000đ mỗi ly 150 ml. Trên trang sản phẩm, chai này đang có điểm trung bình 4,9 trên 5 từ 20 lượt đánh giá của khách mua.

Tính cả những chai có Monastrell bên trong dù không đứng tên riêng giống nho, cửa hàng có lựa chọn ở ba kiểu rượu khác nhau:

Ba chai của nhà Castaño nằm trong khoảng 320.000đ đến 350.000đ, là cách rẻ nhất để nếm Monastrell ở ba dáng vẻ: đơn giống, vang hồng và pha giống hữu cơ. Penfolds Bin 2 đắt hơn gấp ba, nhưng cho thấy giống nho này vận hành ra sao khi đứng sau Shiraz trong một chai vang Úc; chi tiết chai này nằm ở bài Shiraz Úc đáng mua.

Monastrell đóng vai gì trong vang pha giống?

Nhờ vỏ dày, Monastrell được dùng nhiều để góp màu, trái cây và khung tannin cho vang pha giống. Chữ M trong GSM chính là Mourvèdre: công thức Grenache, Syrah, Mourvèdre phổ biến ở Nam Rhône, Úc và Mỹ, trong đó Grenache cho vị trái chín và cồn, Syrah cho gia vị, còn Mourvèdre cho màu, cấu trúc và nét đất.

Ở Úc, Mataro được trồng từ giữa thế kỷ 19; thập niên 1980, một chương trình nhổ bỏ vườn nho do chính phủ tài trợ xóa đi nhiều gốc nho già, dù vẫn còn sót lại một số vườn cổ. Bạn có thể đọc thêm về người bạn đồng hành quen thuộc nhất của Mourvèdre ở danh mục Syrah, và xem toàn cảnh các công thức pha giống khác, từ GSM tới Bordeaux blend, ở Red Blend.

Vang Monastrell ăn với món gì?

Trang sản phẩm Castaño gợi ý phô mai dê, thịt rừng, thịt đỏ nướng và thỏ quay. Nguyên tắc chung: Monastrell cần món có đạm và chút khói để tannin dịu lại, còn vị thảo mộc khô của rượu ăn khớp với các món tẩm gia vị nướng.

Mua vang Monastrell ở Đà Nẵng ở đâu?

Bodega Castaño Monastrell có bán tại Hải Gia Cát, số 144 Hồ Xuân Hương, Đà Nẵng, giá 320.000đ. Hàng nhập chính ngạch nên trên chai có tem nhập khẩu cùng nhãn phụ ghi đủ thông tin bằng tiếng Việt. Với mức giá này, Castaño Monastrell là một trong những chai tôi hay gợi ý cho khách muốn uống vang đỏ đậm hằng ngày với chi phí vừa phải.

• Muốn thử đúng giống nho. Lấy Castaño Monastrell 320.000đ, rót ở khoảng 16°C.
• Ngày nóng, bữa nhẹ. Lấy bản Castaño Yecla Rosé 350.000đ, làm lạnh trước khi uống.
• Thích vang hữu cơ. Castaño Vertis Organic 350.000đ, Monastrell pha cùng các giống khác.
• Cần chai biếu. Penfolds Bin 2 1.100.000đ, Shiraz pha Mataro của nhà Penfolds.

Monastrell đậm và cồn 14%, nên uống chậm, kèm đồ ăn và uống đủ nước. Tổ chức Y tế Thế giới cho biết khoa học chưa tìm ra mức uống rượu nào an toàn tuyệt đối với sức khỏe (WHO, 04/01/2023). Theo Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019, người chưa đủ 18 tuổi không được mua rượu, và người đã uống không được điều khiển phương tiện.

• Monastrell là giống nho đỏ vỏ dày, chín muộn của Đông Nam Tây Ban Nha, vị trái đen, thảo mộc và nét thịt.
• Cùng một giống nho mang ba tên: Monastrell ở Tây Ban Nha, Mourvèdre ở Pháp, Mataro ở Úc.
• Yecla là quê nhà của Monastrell, vườn cao 400 đến 800 m, 92% vang bán ra nước ngoài.
• Hải Gia Cát có Castaño Monastrell 320.000đ, cùng ba chai khác có Monastrell từ 350.000đ đến 1.100.000đ.

Câu hỏi thường gặp