Aglianico

Trong nhóm vang đỏ Ý giá cao của cửa hàng có một chai mang cái tên ít khách đọc được ngay: Aglianico. Không nổi như Chianti hay Primitivo, nhưng giống nho miền Nam này được giới làm rượu Ý đặt ngang hàng với Nebbiolo và Sangiovese, và có biệt danh nghe rất kêu là Barolo của phương Nam.

Danh mục Aglianico của Hải Gia Cát hiện có Votiva Irpinia Campi Taurasini DOC giá 1.700.000đ. Tôi giải thích giống nho này vị ra sao, các tên gọi trên nhãn như Taurasi hay Irpinia nghĩa là gì, vì sao nó đắt hơn mặt bằng, và cách mở, rót, ăn kèm để không phí một chai rượu chát mạnh.

Aglianico là giống nho đỏ chín muộn của Campania và Basilicata, cho vang thân đầy, tannin chắc, độ chua cao và cất giữ được lâu. Tại Hải Gia Cát, danh mục Aglianico hiện có Votiva Irpinia Campi Taurasini DOC của nhà Urciuolo, 100% Aglianico, cồn 14%, ủ 18 tháng, giá 1.700.000đ, nên decant 30 đến 60 phút trước khi uống.

Aglianico là giống nho gì, vị ra sao?

Aglianico là giống nho đỏ bản địa miền Nam nước Ý, trồng chủ yếu ở Campania quanh tỉnh Avellino và ở Basilicata quanh núi lửa Vulture. Rượu thân đầy, tannin chắc, độ chua cao; chai làm tốt có màu đỏ lựu sẫm, hương mận và socola (Wikipedia, Aglianico). Khi còn trẻ, vang Aglianico rất chát và đặc, thường cần vài năm mới dễ uống.

Tên gọi của giống nho có ba giả thuyết: biến âm từ chữ Latin vitis hellenica (cây nho Hy Lạp), từ Apulianicum (tên Latin chỉ miền Nam nước Ý), hoặc từ chữ llano (đồng bằng) của tiếng Tây Ban Nha. Cái tên xuất hiện trên giấy lần đầu năm 1520 dưới dạng “Aglianiche”. Truyền thuyết kể người Hy Lạp mang giống nho này tới Cumae từ thế kỷ 8 trước Công nguyên, nhưng xét nghiệm ADN cho thấy Aglianico rất ít họ hàng với các giống Hy Lạp, nhiều khả năng là giống bản địa của chính miền Nam nước Ý.

Vì sao Aglianico được ví với Barolo?

Biệt danh Barolo phương Nam (il Barolo del Sud) đến từ ba điểm Aglianico chung với Nebbiolo, giống nho làm nên vang Barolo vùng Piedmont: tannin rất chắc, độ chua cao và khả năng ủ lâu để rượu mềm dần, sâu dần theo năm tháng. Aglianico thường được xếp cùng Sangiovese và Nebbiolo vào nhóm ba giống nho đỏ quý nhất của nước Ý (Wikipedia, Aglianico).

Ba giống ấy lại rất khác nhau trong ly. Sangiovese của Tuscany chua sáng, vị anh đào đỏ và thảo mộc; Nebbiolo nhạt màu mà chát mạnh; còn Aglianico đậm màu hơn cả hai, vị trái cây đen và chất khoáng của đất núi lửa. Muốn có cái nhìn chung về vang đỏ nước Ý từ Bắc xuống Nam, xem danh mục rượu vang Ý.

Chín muộn là lý do khiến Aglianico khó làm. Nho nảy chồi sớm mà hái muộn, treo trên cây gần trọn mùa thu; hái non hoặc để cây ra quá nhiều quả là rượu chát gắt khó uống. Giống nho này cũng dễ nhiễm nấm sương mai và thối xám, nên công chăm vườn cao hơn nhiều giống phổ thông. Đó là một phần lý do vang Aglianico hiếm khi rẻ.

Taurasi, Irpinia, Vulture trên nhãn nghĩa là gì?

Trên nhãn vang Aglianico, tên vùng quan trọng hơn tên giống. Ở tỉnh Avellino, Campania, có ba bậc chính dùng chung mức tối thiểu 85% Aglianico, khác nhau ở diện tích và thời gian ủ bắt buộc (Decanter, Taurasi: a buyer’s guide). Ở Basilicata, tên tương ứng là Aglianico del Vulture, bản Superiore là DOCG duy nhất của vùng.

Taurasi lên DOCG năm 1993, vườn nằm ở độ cao 300 đến 700 m, hái vào cuối tháng 10, có năm sang tháng 11. Irpinia Campi Taurasini là một tiểu vùng rộng hơn bao quanh; luật chỉ yêu cầu ủ tối thiểu 10 tháng, nhiều nhà làm rượu chọn hướng trái cây tươi, uống sớm. Chai Votiva tại Hải Gia Cát thuộc bậc này nhưng được ủ tới 18 tháng theo thông số nhà sản xuất, tức dài gần gấp đôi mức luật đòi hỏi.

Aglianico giá bao nhiêu tại Hải Gia Cát?

Danh mục Aglianico tại Hải Gia Cát hiện có Votiva Irpinia Campi Taurasini DOC của nhà Urciuolo Vini, giá 1.700.000đ cho 750 ml, khoảng 340.000đ mỗi ly 150 ml. Chai này nằm trong nhóm vang đỏ Ý giá cao nhất của cửa hàng.

Để bạn dễ hình dung, tôi xếp chai này cạnh ba chai vang đỏ Ý khác cùng phân khúc trên 1.000.000đ tại cửa hàng:

Điểm khác của Votiva nằm ở cấu trúc. Hai chai F của vùng Puglia và chai In & Out vùng Abruzzo thiên về trái cây chín, tròn vị, mở ra là dễ uống; Votiva chát và chua hơn, cần thở lâu hơn, đổi lại có độ sâu và hậu vị khoáng kéo dài. Ai quen kiểu vang Puglia nên đọc thêm về Negroamaro để thấy hai miền Nam nước Ý khác nhau thế nào.

Mở và rót vang Aglianico thế nào cho mềm?

Với một chai nhiều tannin như Aglianico, cách mở và rót quyết định phần lớn trải nghiệm. Trang sản phẩm Votiva khuyên decant 30 đến 60 phút, rót ở 16 đến 18°C và ghi tiềm năng cất giữ 5 đến 10 năm. Tôi gom lại thành vài bước dễ làm tại nhà.

• Làm mát nhẹ. Ở Đà Nẵng, để chai trong ngăn mát khoảng 20 phút trước khi mở để đưa rượu về 16 đến 18°C; ấm hơn thì cồn 14% sẽ gắt.
• Decant 30 đến 60 phút. Rót từ từ sang bình decant để rượu tiếp xúc không khí, tannin dịu đi rõ sau nửa tiếng.
• Không có bình decant. Mở nút trước một tiếng, rót ra ly lớn miệng rộng và xoay ly vài vòng trước khi uống.
• Cất chai chưa mở. Đặt nằm ngang, nơi tối, nhiệt độ ổn định, tránh để trong xe hơi hay gần bếp.
• Chai đã mở. Đậy nút, cho vào ngăn mát và uống hết trong 2 đến 3 ngày.

Aglianico ăn với món gì?

Aglianico cần món có đạm và mỡ để làm mềm tannin, giống cách người Campania vẫn uống nó cùng thịt cừu. Trang sản phẩm Votiva gợi ý bò bít tết, thịt cừu, osso buco, mì Ý sốt thịt và phô mai Pecorino, Parmigiano. Tôi chuyển sang các món dễ tìm trên bàn ăn Việt.

Mua vang Aglianico ở Đà Nẵng ở đâu?

Votiva Irpinia Campi Taurasini DOC có bán tại Hải Gia Cát, số 144 Hồ Xuân Hương, Đà Nẵng, giá niêm yết 1.700.000đ. Chai nhập chính ngạch, có tem nhập khẩu và nhãn phụ tiếng Việt. Với tầm giá này, nhiều khách mua làm quà biếu; gọi 0905 80 90 11 để hỏi niên vụ đang có và đặt kèm hộp quà.

Nếu ngân sách thấp hơn nhưng vẫn muốn vang đỏ Ý đậm và chắc, Montepulciano D’Abruzzo là hướng đi gần nhất về độ đậm màu, với nhiều mức giá mềm hơn tại cửa hàng.

Aglianico đậm và cồn 14%, một chai chia cho bàn bốn người là vừa. Tổ chức Y tế Thế giới lưu ý mọi mức uống rượu đều đi kèm rủi ro cho sức khỏe, không có ngưỡng được coi là an toàn (WHO, 04/01/2023). Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019 cấm bán rượu cho người dưới 18 tuổi; sau khi uống, hãy gọi xe thay vì tự lái.

• Aglianico là giống nho đỏ chín muộn của Campania và Basilicata, tannin chắc, chua cao, ủ được lâu.
• Biệt danh Barolo phương Nam đến từ cấu trúc giống Nebbiolo; nó thuộc nhóm ba giống đỏ quý nhất nước Ý.
• Taurasi DOCG ủ tối thiểu 36 tháng; Irpinia Campi Taurasini DOC chỉ cần 10 tháng, chai Votiva ủ 18 tháng.
• Hải Gia Cát có Votiva Irpinia Campi Taurasini DOC giá 1.700.000đ; nên decant 30 đến 60 phút trước khi uống.

Câu hỏi thường gặp